2019 оны 08-р сарын 21, Лхагва гариг, 04 цаг 27 минут

Хянан шалгах хорооны эрх мэдэл хаана хүрээд зогсох вэ


 Хянан шалгах хорооны эрх мэдэл хаана хүрээд  зогсох  вэ

Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр гүйцэтгэх эрх мэдлийг Засгийн газарт өгсөн шиг өгч буй парламент өөрөө хяналтаа яаж хэрэгжүүлэх вэ гэдэг нь чухал. 

Кабинетын сайд нараа томилох, төсөв зохиох, бүр парламентыг тараах санал хүртэл оруулах эрхтэй гээд ерөөсөө санхүүгийн, мэдээллийн, боловсон хүчний, захиргааны болон албадлагын асар их хүчтэй болж буй Засгийн газрыг УИХ хянах хэрэгслийг “Хянан шалгах түр  хороо” гэж Үндсэн хуульд суулгах гэж байна. Дэлхий даяар гүйцэтгэх эрх мэдлийг хянадаг тогтолцоо нь “Хянан шалгах хороо” гэж тайлбарлаж буй зохицуулалт Үндсэн хуульд ямар байдлаар тусгаж буйг эхлээд дурдая. Илүү ойлгомжтой болох байх.  

тодорхой асуудлаар УИХ-ын  нийт гишүүний дөрөвний нэгээс доошгүй буюу дор  хаяж 19 гишүүн Хянан шалгах түр хороо байгуулах санал тавибал УИХ цөөнхийн төлөөллийг оролцуулан уг хороог байгуулна. 

 

Парламентын Хянан шалгах хороо гэхээр  С.Зоригийн хэрэгтэй холбоотойгоор Ж.Батзандан, Л.Болд, Ц.Нямдорж... нарын санаачилж, байгуулсан Түр хороо хамгийн түрүүнд санаанд бууж магад. Байгуулаагүй байхдаа л  булаацалдах шахам тус хороонд орсон гишүүд өнөөдөр бараг шүүгчийн ажлыг хийгээд явж буйгаас харахад ийм механизм УИХ-д хэрэггүй ч юм шиг. Таван гишүүн санаачилж, өөрсдөө бүрэлдэхүүнд нь  багтсан Түр хороо нь 40 гаруй мянган хүний гарыг үсэг /үнэн эсэх нь баталгаагүй/ цуглуулж, С.Зоригийг хөнөөсөн хэргээр ял сонссон Т.Чимгээ, Б.Содномдаржаа нарыг суллахыг шаардаж, УДШ-ийн гадаа  тэмцэл хийх шахаж байна.   

Шүүхийн тогтоолоор  ял авсан хэн нэгнийг гарын үсэг  цуглуулаад суллачихдаг бол Монголын бүх хоригдлууд ийм замаар эрх чөлөөтэй  байж болох нь. Одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж буй Үндсэн хуулийн эсрэг үзэл санаа тээсэн энэ үйлдэлд өнөөх улстөрчид хариуцлага хүлээгээгүй, ядаж Үндсэн хуулийн цэц эцэг хуулийн  халдашгүй байдлаа хамгаалж ганц үг ганхийсэнгүй. Цэц ердөө л өргөдөл гомдол барагдуулдаг товчоо аятай л сууж байна. 

Парламентын хяналт гэхээр энэ мэт гишүүд  нь үсэрч гараад дуртай юмаа хийгээд, улс төрийн сонирхол оруулаад байгаа учраас  “Хянан шалгах түр хороо”-ноос жийрхэх нь аргагүй.  

Тэгвэл Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн хүрээнд бий болж буй парламентын хяналтын тогтолцоо энэ мэт улс төрийн өнцөг рүү халтирахаас хамгаалах талтай аж.  

УИХ-ын Хянан шалгах хороо гишүүн бүр хэн нэгнийг дуудаад байцаалт  аваад байна гэсэн үг биш гэж Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах Ажлын хэсгийн гишүүн  Я.Содбаатар тайлбарласан. Тэрбээр “Сонсголын хэлбэрээр явуулах учраас хууль шүүх шиг ажиллахгүй гэсэн үг. Жишээлбэл, Түр хороонд арав гаруй гишүүн багтлаа гэхэд тухайн асуудлаар албан тушаалтныг гэрчээр дуудаж мэдээлэл л авна. Ингэж гэрч, шинжээчээр дуудаж буй сонсголын үйл ажиллагааны мэдээллийг нотлох баримтаар авах эсэхээ шүүх өөрөө шийднэ. Тиймээс УИХ-ын Хянан шалгах түр хорооны гишүүд хэн нэгнийг яллах тухай ойлголт огт биш юм. Хэрвээ тухайн асуудлыг хууль шүүхээр нягтлах шаардлагатай гэж үзвэл бид түүнийг шилжүүлэх юм. Парламент бол нэг гишүүний гэхээсээ нийтээрээ шийдвэр гаргадаг үндсэн зарчимтай учраас мөрдөн байцаагчийн ажиллагааг хэзээ ч хийхгүй гэдгийг тодотгоё” хэмээв.   

Дэлхийн улс орнуудын парламент ч хяналтын тогтолцоогоо  хэрэгжүүлэхийн тулд Үндсэн хуульдаа тусгаж өгдөг байна. Зарим улсын Үндсэн хуулийн заалтыг жишээ болгоё. 

Испани: 

Конгресс,  Сенат, шаардлагатай танхимууд хамтран  олон нийтийн эрх ашигтай холбоотой аливаа асуудлаар хяналтын хамтарсан хороо байгуулж болно. Хорооноос гарсан дүгнэлт  шүүхэд үүрэг хүлээлгэхгүй. Шүүгчийн аливаа шийдвэрт хорооны дүгнэлт нөлөөлөхгүй. Шаардлагатай тохиолдолд хуульд заасан арга хэмжээг  авахын тулд Ерөнхий прокурор парламентын хяналт шалгалтын үр дүнг ашиглаж болно.  

БНХАУ: 

Манай урд хөршид ч ийм хяналтын хэрэгсэл бий. Тэгэхдээ бүр  өргөн хүрээг хамарч, шийдвэр гаргах эрхтэй.  

Бүх Хятадын Ардын Төлөөлөгчдийн Их Хурал /БХАТИХ/-ын байнгын хороо  нь шаардлагатай гэж үзвэл тодорхой асуудлаар судлах, хянан шалгах үүрэг бүхий Ажлын хэсгийг томилж, түүний тайланг  сонсож, холбогдох шийдвэр гаргана. Төрийн бүх байгууллага, олон нийтийн байгууллага, иргэд нь тус Ажлын хэсгийн хяналт  шалгалтын ажилд шаардлагатай мэдээллээр хангах үүрэгтэй.  

Бүгд Найрамдах Турк Улс: 

Ерөнхий сайд болон сайдын талаар Туркийн Үндэстний Их Хурлын бүх  гишүүдийн аравны нэгээс багагүй нь мөрдөн шалгах хүсэлт гаргаж болно. Харин Их хурал нь түүнийг нэг сарын дотор  хэлэлцээд, нууц санал хураалтаар шийдвэрлэдэг байна. Хэрэв парламентын мөрдөн шалгах шийдвэр гарвал парламент дахь  намуудын хүчний харьцаагаар бүрдүүлсэн 15 хүний бүрэлдэхүүнтэй хороо мөрдөн шалгах ажиллагааг эхлүүлнэ. Ерөнхий сайд, сайдын эрүүгийн хариуцлагатай холбоотой хянан шалгах  механизм болох парламентын мөрдөн шалгах ажиллагаа нь улс төрийн хариуцлагыг хамаарч байдаг.   

Учир нь Туркийн Үндсэн хуульд парламентын шийдвэрээр Үндсэн хуулийн шүүхэд шилжсэн сайд албан тушаалаасаа шууд огцордог. Харин  Ерөнхий сайд нь Үндсэн хуулийн шүүхэд шилжсэн тохиолдолд Засгийн газрыг нь огцорсонд тооцдог байна.  

Болгар:   

Үндэсний ассамблей нь гишүүдээсээ байнгын болон түр хороог  сонгоно. Байнгын хороо нь Үндэсний ассамблейн үйл ажиллагаанд  туслалцаа үзүүлэх бөгөөд парламентын хяналтыг ч өмнөөс нь хэрэгжүүлнэ.  Түр хороо нь төрөл бүрийн асуудлыг судлах ба хянан шалгах үйл ажиллагааг  явуулна.  

 

Унгар: 

Аливаа асуудлыг мөрдөн, хянан шалгахаар парламентаас Мөрдөн шалгах  хороо томилон ажиллуулна. Тодорхой хугацааны дотор хороо байгуулах тухай тогтоол гарган,  уг тогтоолд тодорхойлогдсон асуудлыг хариуцуулахаар түр хороо томилж болно.

 

Тэгэхээр асар их  эрх мэдлийг өгч буй Засгийн газрыг хянах механизм нь  яалт ч байхгүй Хянан шалгах хороо болох нь. Харин парламентын  Хянан шалгах хорооны эрх мэдэл хаана хүрээд зогсох бол? Үндсэн хуульд хийж буй нэмэлт, өөрчлөлтийн  хүрээнд мартаж, орхигдуулж, анзааргагүй хаяж болохгүй сэдэв нь энэ.